انگور یکی از محصولات مهم باغی است که ممکن است در طول فصل رشد تحت تأثیر بیماریهای قارچی، باکتریایی و آفات مختلف قرار گیرد. شناسایی بهموقع علائم و استفاده از روشهای مناسب مدیریتی میتواند از کاهش کیفیت و عملکرد محصول جلوگیری کند. در ادامه مهمترین بیماریها و آفات انگور، علائم، روشهای جلوگیری و راهکارهای کنترل آنها بررسی میشوند.
بیماری سفیدک داخلی انگور (Downy Mildew)
مشخصات
سفیدک داخلی انگور یکی از بیماریهای مهم قارچی انگور است که عامل آن قارچ Plasmopara viticola میباشد. این بیماری معمولاً در دو مرحله خسارت اولیه و ثانویه ظاهر میشود و در شرایط مساعد میتواند خسارت قابلتوجهی به برگها، سرشاخهها و خوشههای انگور وارد کند.
علائم
- ایجاد لکههای زرد و روغنی روی سطح برگ
- ایجاد پوشش سفید و پنبهای در سطح زیرین برگ که مربوط به اسپورهای قارچ است
- ضخیم و خمیده شدن انتهای سرشاخهها که به شکل «سرعصایی» دیده میشود
- در ارقام سفید، تغییر رنگ حبهها به خاکستری
- در ارقام قرمز، صورتی شدن حبهها
- ریزش حبهها در اثر شدت گرفتن بیماری
جلوگیری
| روش | شرح |
|---|---|
| زهکشی و بهداشت باغ | بهبود خروج آب از خاک و جمعآوری و انهدام برگهای ریختهشده، به کاهش شرایط مناسب برای بیماری کمک میکند. |
| مدیریت بقایای گیاهی | بهبود خروج آب از خاک و جمعآوری و انهدام برگهای ریختهشده، به کاهش شرایط مناسب برای بیماری کمک میکند. |
| هرس و تهویه | استفاده از بقایای گیاهی برای خوراک دام در پاییز میتواند میزان اسپورهای زمستانگذران بیماری را کاهش دهد. |
جدول سمپاشی
| نام عمومی سم | فرمولاسیون | مقدار مصرف | زمان مصرف |
| کاپتان | WP 50% | ۳ در هزار | نوبت اول: قبل از گلدهی |
| فوزتیل آلومینیوم + فلوپیکولید | WG 71.1% | ۲ تا ۲.۵ در هزار | نوبت دوم: پس از ریزش گلبرگها |
| اکسیکلرور مس | WP 35% | ۳ در هزار | نوبت سوم: ۱۰ روز پس از نوبت دوم |
| متالاکسیل | G 5% | ۱ در هزار | فقط در نوبت سوم |
بیماری سفیدک سطحی یا پودری انگور (Powdery Mildew)
مشخصات
سفیدک سطحی انگور یک بیماری قارچی است که عامل آن Uncinula necator میباشد. دمای مناسب برای رشد این قارچ حدود ۱۸ تا ۲۷ درجه سانتیگراد است و فعالیت آن در دمای بالاتر از ۳۵ درجه سانتیگراد متوقف میشود.
علائم
- ایجاد لکههای سفید و آردی روی هر دو سطح برگ
- لوله شدن حاشیه برگها به سمت بالا
- ایجاد لکههای قهوهای تیره تا سیاه روی شاخههای یکساله
- ترک خوردن حبهها
- مات و کثیف شدن سطح حبهها
- کاهش کیفیت و بازارپسندی محصول
جلوگیری
| روش | شرح |
| انتخاب مکان مناسب | احداث باغ در محلی با تابش مستقیم نور خورشید و جریان هوای مناسب، شرایط نامساعدتری برای بیماری ایجاد میکند. |
| هرس سبز | حذف شاخههای متراکم در فصل بهار باعث کاهش رطوبت و بهبود تهویه داخل تاج پوشش میشود. |
| بهداشت باغ | جمعآوری و انهدام اندامهای هرسشده که میتوانند منبع آلودگی اولیه باشند، به کاهش بیماری کمک میکند. |
جدول سمپاشی
| نام سم | فرمولاسیون | مقدار مصرف |
|---|---|---|
| سولفور (گوگرد میکرونیزه) | – | ۶۰ تا ۹۰ کیلوگرم |
| سولفور | WP 80–90% | ۳ در هزار |
| سولفور | DF 80% | ۳ در هزار |
| سولفور | SC 80% | ۲٫۵ در هزار |
| دینوکاپ | WP 18.25% | ۱ در هزار |
| پنکونازول | EW 20% | ۰٫۱۲۵ در هزار |
| هگزاکونازول | SC 5% | ۰٫۲۵ در هزار |
| کروزاكسیم متیل | WG 50% | ۰٫۲ در هزار |
| ایمینوکتادین تریاستات | WP 40% | ۰٫۷۵ در هزار |
| فلوتیانیل | EC 5% | ۲٫۵ در هزار |
| فلوکساپیروکساد | SC 20% | ۰٫۱۵ در هزار |
| فنوکونازول + دیفلومتوفن | SC 20% | ۰٫۷ در هزار |
| فلوتریافول + تریفلوکسیاستروبین | SC 7.5% | ۱ در هزار |
| اسپیروکسامین | CS 30% | ۱٫۲ در هزار (مرحله جوانهزنی)، نوبت دوم: ۰٫۷ در هزار با فاصله ۱۴ روز |
| فلوکسیاستروبین + بوسکالید | SC 56% | ۰٫۵ در هزار |
بیماری کپک خاکستری انگور (Gray Mold)
مشخصات
کپک خاکستری یک بیماری قارچی است که عامل آن Botrytis cinerea میباشد. این قارچ علاقه زیادی به میوههای رسیده دارد و میتواند موجب پوسیدگی خوشهها در باغ و همچنین هنگام نگهداری انگور در انبار شود.
علائم
- ایجاد لکههای قهوهای نامنظم روی برگها
- خشکیدگی سرشاخهها در فصل بهار
- ایجاد پوشش خاکستری و پودری روی خوشهها
- نرم و آبکی شدن حبهها، بهویژه در هوای مرطوب
- پوسیدگی و کاهش کیفیت خوشهها
جلوگیری
| روش | شرح |
| مدیریت کانوپی | انجام هرس سبز در مرحله گلدهی باعث بهبود گردش هوا و کاهش رطوبت اطراف خوشهها میشود. |
| مدیریت تغذیه | از مصرف بیش از حد کودهای ازته، بهویژه در بهار و پیش از برداشت، خودداری شود. |
| بهداشت انبار | استفاده از پدهای متابیسولفیت سدیم در زمان نگهداری میتواند از پوسیدگی انگور جلوگیری کند. |
جدول کنترل
| نام عمومی | فرمولاسیون | مقدار مصرف | زمان مصرف |
| پیریمتانیل | SC 30% | ۱ در هزار | دو هفته قبل از برداشت |
| سیپرودینیل | WG 50% | ۱ در هزار | دو هفته قبل از برداشت |
| متابیسولفیت سدیم | پد ۷ گرمی | ۱ بسته برای ۵ کیلوگرم انگور | هنگام بستهبندی و نگهداری در انبار |
بیماری اسکای انگور (Grapevine Esca)
مشخصات
اسکای انگور یک بیماری پیچیده قارچی است که میتواند به دو شکل دیده شود: سندروم مزمن که موجب زوال تدریجی بوته میشود و سندروم حاد یا آپوپلکسی که میتواند به مرگ ناگهانی بوته منجر شود.
علائم
- ایجاد لکههای موسوم به «پوست ببری» روی برگها
- ایجاد نقاط ریز و تیره روی حبهها که با عنوان «سرخجه سیاه» شناخته میشوند
- ایجاد پوسیدگی سفید و اسفنجی در تنه
- خشک شدن ناگهانی کل بوته، بهویژه در فصل تابستان
جلوگیری
| روش | شرح |
| مدیریت هرس | ابتدا بوتههای سالم و سپس بوتههای آلوده هرس شوند. ابزار هرس نیز باید بهطور مناسب ضدعفونی شود. |
| پانسمان زخم | محل هرسهای بزرگ با چسب باغبانی حاوی قارچکش پوشانده شود تا احتمال ورود عوامل بیماریزا کاهش یابد. |
| آبیاری و تغذیه مناسب | کاهش تنشهای محیطی و استفاده از قلمه از تاکستانهای کاملاً سالم میتواند به کاهش خطر بیماری کمک کند. |
جدول کنترل
| نام عمومی سم | فرمولاسیون | مقدار مصرف | زمان مصرف |
| فوزتیل آلومینیوم | WG 80% | ۲ در هزار | ۴ نوبت با فاصله ۱۰ روز پس از شکوفهدهی |
| پنکونازول | EW 20% | ۱ در هزار | بلافاصله پس از هرس |
عملیات زراعی و باغی بعد از بروز علائم
- از جدا کردن، قطعهقطعه کردن یا سوزاندن بقایای آلوده در داخل باغ انگور خودداری شود. بقایای آلوده برای امحاء به بیرون از باغ منتقل شوند.
- درختان خشکیده قطع و ریشهکنی شده و از باغهای انگور خارج و سپس سوزانده شوند.
- ابتدا درختان سالم و سپس درختان آلوده هرس شوند. درختان آلوده به بیماری علامتگذاری شوند و محل هرس با چسب باغبانی پوشانده شود.
- در تربیت و هرس انگور، سعی شود با حداقل زخم یا زخمهای کوچک هرس انجام گیرد تا زخمها بهسرعت ترمیم شده و از نفوذ قارچهای مولد بیماری جلوگیری شود.
- زمان هرس نیز باید بهگونهای انتخاب شود که زخمهای حاصل از هرس در کوتاهترین زمان ممکن بهبود یابند.
- برای هرس، از ابزارهای تمیز و ضدعفونیشده استفاده شود. ضدعفونی ابزارآلات با فرمالین، محلول سولفیت، یا آب داغ ۵۱ درجه سانتیگراد به مدت ۳۰ دقیقه، بهویژه در خزانهها برای تولید نهالهای فاقد آلودگی، ضروری است.
بیماری پیرس انگور (Pierce’s Disease)
مشخصات
بیماری پیرس یک بیماری باکتریایی آوندی است که عامل آن Xylella fastidiosa میباشد. این باکتری با ایجاد اختلال در آوندها، حرکت آب در گیاه را مختل کرده و میتواند باعث ضعف و خشکیدگی بوتههای انگور شود.
علائم
- سوختگی حاشیه برگها و ایجاد نوارهای متحدالمرکز
- باقی ماندن دمبرگ روی شاخه پس از ریزش برگ که به حالت «چوبکبریتی» دیده میشود
- ایجاد لکههای قهوهای جزیرهای روی شاخهها
- خشک شدن خوشهها
- چروک و کشمشی شدن حبهها
- ضعف تدریجی و کاهش عملکرد بوته
جلوگیری
| روش | شرح |
| کنترل زنجرکها | استفاده از کارتهای زرد چسبنده برای پایش و شکار ناقلین بیماری میتواند به مدیریت جمعیت آنها کمک کند. |
| حذف بوتههای آلوده | بوتههایی که بیش از یک سال علائم بیماری را نشان میدهند، باید ریشهکن و بهطور مناسب منهدم شوند. |
| تیمار قلمه | قرار دادن قلمهها در آب با دمای ۴۵ درجه سانتیگراد به مدت ۳ ساعت پیش از کاشت، بهعنوان یک روش پیشگیرانه توصیه شده است. |
کنترل شیمیایی
برای خود باکتری، سم اختصاصی ثبتشدهای بهعنوان درمان مستقیم بیماری وجود ندارد. مدیریت بیماری بیشتر بر کنترل زنجرکهای ناقل و استفاده از روشهای پیشگیرانه متمرکز است. استفاده از حشرهکشها باید بر اساس سموم مجاز و با نظر کارشناس انجام شود.
آفت خوشهخوار انگور (Grape Berry Moth)
مشخصات
خوشهخوار انگور یک شبپره است که در نسلهای مختلف میتواند به جوانهها، گلها، غورهها و حبههای رسیده خسارت وارد کند. فعالیت این آفت علاوه بر کاهش مستقیم محصول، میتواند احتمال ابتلا به بیماریهایی مانند کپک خاکستری را نیز افزایش دهد.
علائم
- ایجاد تارهای ابریشمی روی خوشهها
- کرمخوردگی حبهها
- سیاه شدن حبههای آسیبدیده
- ریزش گلها و جوانهها
- کاهش کیفیت و عملکرد محصول
جلوگیری
| روش | شرح |
| شخم زمستانه | شخم عمیق و یخآب زمستانه میتواند به کاهش شفیرههای زمستانگذران در خاک و زیر پوستک کمک کند. |
| تله فرمونی | نصب تله دلتا از اوایل اسفند برای پایش آفت و تعیین زمان مناسب مبارزه استفاده میشود. |
| مدیریت داربست | کشت ردیفی و استفاده از سیستم داربستی باعث کاهش رطوبت و دسترسی بهتر برای پایش و مبارزه با آفت میشود. |
جدول سمپاشی
| نام عمومی سم | فرمولاسیون | مقدار مصرف | زمان مصرف |
| فوزالن | EC 35% | ۱.۵ در هزار | نوبت اول: مرحله غنچه، پیش از باز شدن گل |
| اسپینوساد | SC 24% | ۰.۱۵ تا ۰.۲۵ در هزار | نوبت دوم: مرحله غوره |
| لوفنورون + فنوکسیکارپ | EC 10.5% | ۰.۳ در هزار | نوبت سوم: شروع آبدار شدن میوه |
آفت زنجره مو (Grapevine Cicada)
مشخصات
زنجره مو حشرهای با چرخه زندگی حدود ۴ ساله است. پورههای این آفت در خاک زندگی کرده و از ریشه تغذیه میکنند. پوره سن پنجم از خاک خارج شده و پس از تبدیل شدن به حشره بالغ، روی شاخههای انگور تخمگذاری میکند.
علائم
- ایجاد شکافهای زیگزاگی روی شاخههای یکساله در اثر تخمگذاری
- ایجاد برآمدگی روی شاخهها
- ضعف شدید بوته
- کوچک ماندن برگها
- کاهش رشد و عملکرد بوته
جلوگیری
| روش | شرح |
| هرس سبز | شاخههای حاوی تخم در تیر و مرداد، بلافاصله پس از مشاهده علائم، حذف شوند. |
| بیلزدن پای بوته | تخریب دالانهای خروجی پورهها در اوایل تیرماه میتواند به کاهش جمعیت آفت کمک کند. |
| تقویت بوته | استفاده از کود دامی پوسیده و آبیاری منظم به تقویت ریشه و افزایش مقاومت بوته کمک میکند. |
جدول کنترل خاکی
| نام عمومی سم | فرمولاسیون | مقدار مصرف | زمان مصرف |
| فیپرونیل | G 0.2% | ۵۰ گرم برای هر درخت | نوبت اول: اواخر فروردین، همزمان با فعالیت پورهها |
| ایمیداکلوپرید | SC 35% | ۱۵ میلیلیتر برای هر درخت | نوبت دوم: شهریور، پس از برداشت |
شپشک آردآلود انگور (Vine Mealybug)
مشخصات
شپشک آردآلود انگور یک حشره مکنده است که بدن آن با پوشش مومی سفید و پودری پوشیده شده است. این آفت علاوه بر تغذیه از شیره گیاهی، میتواند ناقل برخی بیماریهای ویروسی انگور نیز باشد.
علائم
- مشاهده تودههای سفید و پنبهای در زیر پوستک تنه و روی خوشهها
- ایجاد عسلک چسبنده روی اندامهای گیاه
- تشکیل قارچ دوده یا فوماژین روی بخشهای آلوده
- تجمع مورچهها در اطراف کلنی شپشک
- ضعف و کاهش رشد بوته
- کاهش کیفیت خوشه و محصول
جلوگیری
| روش | شرح |
| کنترل مورچهها | جلوگیری از حرکت مورچهها روی تنه، بهعنوان مثال با استفاده از نوارهای چسبناک، اهمیت زیادی دارد؛ زیرا مورچهها از شپشکها محافظت میکنند. |
| روغنپاشی بهاره | استفاده از روغن باغبانی با غلظت ۱ تا ۱.۵ درصد در بهار، همزمان با مشاهده شپشکها روی تنه و شاخهها، میتواند در کنترل آفت مؤثر باشد. |
| مبارزه بیولوژیک | استفاده از دشمنان طبیعی مانند کفشدوزک کریپتولموس و زنبورهای پارازیتوئید یکی از روشهای مدیریت زیستی آفت است. |
کنترل شیمیایی
برای شپشک آردآلود انگور، استفاده از صابونهای حشرهکش و برخی سموم فسفره، بهویژه در زمان خروج پورههای سن اول، میتواند تحت نظر کارشناس انجام شود.
نکته مهم درباره مصرف سموم
مقدار و زمان مصرف سموم میتواند بر اساس رقم انگور، سن بوته، شرایط آبوهوایی، شدت آلودگی، مرحله رشدی گیاه و مقررات مربوط به ثبت و مصرف سموم تغییر کند. بنابراین پیش از مصرف هرگونه سم، برچسب سم، فهرست سموم مجاز و توصیه کارشناس حفظ نباتات منطقه بررسی شود.
همچنین رعایت دوره کارنس، استفاده از تجهیزات حفاظت فردی و خودداری از ترکیب سموم بدون اطمینان از سازگاری آنها ضروری است.
