گردو دارای آفات متعددی است که در این مطلب به بررسی و راه های جلوگیری از این آفات میپردازیم.
کرم خراط Zeuzera pyrina
مشخصات
کرم خراط یا پروانه فری یا کرم چوبخوار، حشرهای چوبخوار است که لارو آن به تنه و شاخههای درخت گردو خسارت وارد میکند. حشره کامل، پروانهای با بالهای سفید و لکههای تیره فولادیرنگ است. دوره زندگی این آفت، بسته به شرایط محیطی، حدود ۱ تا ۲ سال طول میکشد.
حشره ای کامل با بالهای باز حدود 40-55 میلیمتر است و دارای بالهای سفید رنگ که بر روی آن لکههای تیره فولادی رنگ دیده میشود. حشرات ماده از این آفت، با شاخک های تماما نخی شکل از جنس نر متمایز میگردند.
میزبان ها
دارای میزبان های متعدد مانند گردو، سیب، گلابی، زیتون، فندق، گیلاس، به، نارون، بیدمشک و تعداد قابل توجهی از درختان جنگلی میباشد.
لاروهای این حشره چوبخوار بوده و دالانهای طولانی در عمق تنه و شاخهها ایجاد میکنند که باعث ضعف شدید درخت میشود.
علائم
خسارت اولیه، از رگبرگها، دمبرگها و سپس شاخههای نازک شروع میشوند و بتدریج به شاخههای بزرگتر و تنه انتقال مییابند. از علائم اولیه آن، ترشح شیرابه و فضولات لاروی از محل نفوذ لارو به ساقه است.
- ایجاد سوراخهایی در تنه و شاخهها که از آنها شیرابه و فضولات نارنجیرنگ خارج میشود.
- ضعف شدید درخت و خشک شدن شاخههای فرعی و اصلی.
- در مراحل اولیه، حمله لاروها به دمبرگ و رگبرگها و سپس حرکت آنها به سمت شاخههای قطورتر
روشهای پیشگیری
- آبیاری منظم: گردو به خشکی حساس است و تنش آبی میتواند موجب تشدید حمله این آفت شود.
- تغذیه صحیح: تقویت درخت با کودهای آلی و شیمیایی بر اساس نتایج آزمون خاک.
- هرس: بریدن و از بین بردن شاخههای آلوده به لارو در زمان مناسب.
جلوگیری
| 1) آب | آبیاری به اندازه کافی خاک در دوره های مشخص |
| 2) کمبود مواد غذایی خاک | ماه خرداد |
| 3) هرس شاخهی آلوده تر | فصل تابستان |
| 4) پوشاندن مدخل فعال | فصل بهار: مسدود کردن مدخل دالانهای لاروی با خمیرهای مناسب حاوی ترکیبات حشرهکش، طبق توصیه کارشناس. |
| 5) تله فرمونی | استفاده از تلهها برای ردیابی و شکار انبوه حشرات نر و در نتیجه کاهش جمعیت آفت و اختلال در جفتگیری. |
| 6) تله نوری | |
| 7) سم پاشی | |
| 8) روش مکانیکی | استفاده از مفتول برای از بین بردن لارو داخل دالانهای ایجادشده. |
شتههای گردو
دو نوع شته مهم در درخت گردو عبارتاند از شته بزرگ گردو (Callaphis juglandis) و شته سبز گردو (Chromaphis juglandicola).
مشخصات
- شته بزرگ گردو: عمدتاً در سطح رویی برگ و در امتداد رگبرگ اصلی برگ کلونی تشکیل میدهد.
- شته سبز گردو: بیشتر در سطح زیرین برگها فعالیت میکند.
علائم خسارت
- تغذیه از شیره گیاهی و در نتیجه ایجاد زردی و ریزش برگها.
- ترشح فراوان عسلک که موجب چسبندگی سطح برگها میشود.
- رشد قارچهای دودهای یا فوماژین روی عسلک و ایجاد پوشش سیاهرنگ روی برگها.
روشهای پیشگیری
- حفظ و حمایت از دشمنان طبیعی شتهها، از جمله:
- کفشدوزکها
- زنبورهای پارازیتوئید
- مگسهای سیرفید
- پرهیز از سمپاشیهای بیرویه که موجب از بین رفتن دشمنان طبیعی شتهها میشود.
جدول سمپاشی شتهها
| نام سم | مقدار مصرف | زمان مصرف |
|---|---|---|
| مالاتیون | ۲ در هزار | در صورت طغیان آفت و نیاز به مبارزه شیمیایی |
| سموم فسفره نفوذی | طبق توصیه کارشناس | در مراحل اولیه تشکیل کلونیها |
کنه گالزی پشتبرگ گردو (Eriophyes tristriatus)
مشخصات
این کنه بسیار کوچک و میکروسکوپی است و زمستان را به صورت کنه بالغ در بین فلسهای جوانهها سپری میکند.
علائم خسارت
- ایجاد گالهای کیسهای یا تاولمانند روی برگها.
- گالها در ابتدا زردرنگ بوده و سپس به رنگ قهوهای یا سیاه درمیآیند.
- در صورت شدت آلودگی، برگها زودتر از موعد طبیعی ریزش میکنند.
روشهای پیشگیری
- هرس شاخهها و حذف بخشهای آلوده در ابتدای فصل بهار.
- رعایت اصول بهداشتی باغ برای کاهش منابع آلودگی.
جدول سموم کنهکش
| نام سم | غلظت مصرف | ملاحظات |
|---|---|---|
| بنزوکسیمیت | ۲ در هزار | نوبت اول همزمان با باز شدن جوانهها |
| پروپارژیت | ۱ در هزار | برای کنترل مراحل مختلف کنه |
| فنپیروکسیمیت | ۰٫۵ در هزار | کنهکش مؤثر در دوز پایین |
بیماری آنتراکنوز گردو
مشخصات
آنتراکنوز یکی از مهمترین بیماریهای قارچی گردو است که توسط قارچ Marssonina juglandis ایجاد میشود. این بیماری در شرایط رطوبت بالا و بارندگی میتواند به سرعت گسترش پیدا کند.
علائم بیماری
- ایجاد لکههای کوچک متمایل به قرمز روی برگها.
- تبدیل لکهها به لکههای بزرگتر با مرکز خاکستری و حاشیه تیره.
- ایجاد لکههای سیاه و فرورفته روی پوست میوه.
- ریزش میوههای جوان در صورت شدت بیماری.
روشهای پیشگیری
- جمعآوری و از بین بردن برگهای آلوده و ریختهشده در کف باغ.
- استفاده از ارقام مقاوم یا متحمل در مناطق مستعد بیماری.
- هرس مناسب برای بهبود تهویه داخل تاج درخت.
- کاهش رطوبت و جلوگیری از ایجاد شرایط مناسب برای رشد قارچ.
جدول مبارزه شیمیایی
| نام سم یا ترکیب | نوبت سمپاشی | زمان مصرف |
|---|---|---|
| ترکیبات مسی (بردوفیکس) | نوبت اول | پس از ریزش گلبرگها |
| اکسیکلرور مس | نوبت دوم | حدود ۱۵ روز پس از نوبت اول |
بلایت باکتریایی گردو
مشخصات
بلایت باکتریایی یکی از بیماریهای مهم گردو است که میتواند به اندامهای سبز درخت حمله کند. این بیماری در مناطق دارای رطوبت بالا و شرایط بارندگی مناسب، خسارت قابل توجهی ایجاد میکند.
علائم بیماری
- ایجاد لکههای کوچک و آبسوخته روی برگها که به سرعت تیره، سیاه و نکروزه میشوند.
- سیاه شدن و پوسیدگی مغز گردو در اثر گسترش عامل بیماری به میوه.
- ایجاد شانکر یا زخم روی شاخهها.
روشهای پیشگیری
- استفاده از نهالهای سالم و گواهیشده.
- رعایت فاصله مناسب بین درختان برای ایجاد جریان هوای کافی.
- جلوگیری از آبیاری بارانی، زیرا رطوبت و پاشش آب میتواند به انتشار عامل بیماری کمک کند.
- هرس مناسب و حذف اندامهای آلوده.
جدول کنترل شیمیایی
| نام ترکیب | زمان مصرف | ملاحظات |
|---|---|---|
| مخلوط بردو یا اکسیکلرور مس | نوبت اول: اوایل دوره گلدهی | در صورت بارندگی، تکرار سمپاشی طبق توصیه کارشناس |
| ترکیبات مسی + آنتیبیوتیک | نوبت دوم: اواخر دوره گلدهی | استفاده طبق توصیه متخصص و برنامه مدیریت بیماری |
شپشک دوکوهانه گردو (Lecanium bituberculatum)
مشخصات
شپشک دوکوهانه از آفات مهم درختان گردو است که در مناطق کوهستانی و سردسیر مشاهده میشود. این آفت علاوه بر گردو، روی درختانی مانند سیب، گلابی و به نیز فعالیت دارد.
حشره ماده بالغ دارای بدن برجسته است و در قسمت پشتی آن دو جفت برجستگی دیده میشود که نام «دوکوهانه» نیز از همین ویژگی گرفته شده است. رنگ بدن آن خاکستری مایل به زرد یا قهوهای همراه با لکههای روشن است و طول بدن معمولاً بین ۴ تا ۶ میلیمتر متغیر است.
این آفت زمستان را به صورت تخم در زیر بدن ماده سپری میکند و معمولاً یک نسل در سال دارد.
علائم خسارت
- شروع آلودگی معمولاً از سرشاخههای درخت است.
- ترشح فراوان عسلک در اثر فعالیت آفت.
- ایجاد شرایط مناسب برای رشد قارچهای دودهای روی قسمتهای آلوده.
- در برخی مناطق، فعالیت این آفت با عارضهای موسوم به Flat limb همراه گزارش شده است که میتواند موجب ایجاد شانکر یا زخم در تنه و سرشاخهها و در نهایت خشکیدگی سریع درخت شود.
روشهای پیشگیری و کنترل
| روش کنترل | شرح اقدامات |
|---|---|
| کنترل بیولوژیک | حمایت از زنبورهای پارازیتوئید خانواده Aphelinidae، از جمله گونههایی از جنس Coccophagus، که در کنترل جمعیت شپشک نقش دارند. |
| مبارزه زمستانه | استفاده از روغنهای امولسیونشونده یا سموم مناسب علیه تخمها در اواخر زمستان، طبق توصیه کارشناس. |
جدول سموم مبارزه تابستانه
| نام عمومی سم | مقدار مصرف | زمان مصرف | ملاحظات |
|---|---|---|---|
| مالاتیون | ۲ در هزار | اواسط تیرماه | برای کنترل پورههای سن اول |
| دیازینون یا زولون | ۲ در هزار | تابستان | در صورت طغیان آفت |
| پودر وتابل گوگرد | طبق دستور مصرف | تابستان | در صورت نیاز و طبق توصیه کارشناس؛ امکان استفاده همراه با کنهکش وجود دارد |
ابریشمباف ناجور (Portetria dispar)
مشخصات
ابریشمباف ناجور یکی از آفات برگخوار است که در محیطهای آزاد روی انواع درختان میوه و غیرمثمر فعالیت میکند و در مناطق کوهستانی نیز بهوفور مشاهده میشود.
نام «ناجور» به دلیل تفاوت ظاهری قابل توجه بین حشره نر و ماده و وجود دو شکلی جنسی در این گونه است.
علائم خسارت
- تغذیه شدید لاروها از برگهای درخت گردو.
- کاهش سطح برگ و آسیب به کانوپی یا پوشش برگی درخت.
- در صورت افزایش جمعیت آفت، احتمال وارد شدن خسارت اقتصادی قابل توجه به درخت وجود دارد.
روشهای پیشگیری و کنترل
- پایش منظم درختان، بهویژه در مناطق کوهستانی.
- شناسایی و کنترل کانونهای اولیه آلودگی پیش از افزایش جمعیت آفت.
- بررسی منظم برگها و اندامهای درخت برای شناسایی مراحل لاروی.
کنترل شیمیایی در زمان ظهور لاروها با سمومیمانند مالاتیون 60 درصد و یا سموم فسفره تماسی و نفوذی، انجام میشود.
پروانه کرم جگر (Trypanus cossus L)
مشخصات
پروانه کرم جگر که با نامهای علمی Cossus ligniperda و Cossus cossus نیز شناخته میشود، از خانواده Cossidae و گروه پروانههای چوبخوار است.
این آفت به درختان جنگلی و بهویژه درختان میوه، از جمله گردو، حمله میکند. پروانه کرم جگر بیشتر در مناطق معتدل، مرطوب و سردسیر انتشار دارد و در ایران نیز از مناطق شمالی و مرکزی گزارش شده است.
علائم خسارت
- تغذیه شدید لاروها از بافتهای چوبی تنه و شاخههای درخت.
- ایجاد خسارت در بافتهای داخلی درخت در اثر فعالیت لاروهای چوبخوار.
- ضعف عمومی درخت در اثر آلودگی شدید.
- خشک شدن درخت در صورت شدت بالای خسارت و فعالیت گسترده لاروها.
- میزان خسارت این آفت در برخی موارد با خسارت پروانه فری یا کرم خراط مقایسه شده و میتواند کمتر یا حتی بیشتر از آن باشد.
روشهای پیشگیری و کنترل
در منابع موجود، برای پروانه کرم جگر جدول اختصاصی از سموم یا برنامه مشخص مبارزه شیمیایی ارائه نشده است. بنابراین، مهمترین اقدام مدیریتی، پایش مستمر سلامت درختان، بهویژه در مناطق معتدل و مرطوب و سردسیر، است.
اقدامات پیشنهادی شامل موارد زیر است:
- بررسی منظم تنه و شاخههای اصلی برای شناسایی علائم فعالیت لاروها.
- شناسایی و حذف بهموقع شاخهها و اندامهای بهشدت آلوده، در صورت امکان.
- حفظ شادابی و سلامت عمومی درخت از طریق آبیاری و تغذیه مناسب.
- جلوگیری از ایجاد تنشهای شدید محیطی که میتواند درخت را نسبت به آفات چوبخوار حساستر کند.
نکته درباره مبارزه شیمیایی
با توجه به اینکه در منابع ارائهشده سم یا برنامه سمپاشی اختصاصی برای این آفت ذکر نشده است، نباید مصرف سموم مورد استفاده برای سایر آفات را بهطور مستقیم برای پروانه کرم جگر توصیه کرد.
در صورت نیاز به مبارزه شیمیایی، انتخاب سم، زمان مصرف و روش کاربرد باید بر اساس شناسایی دقیق آفت، مرحله زیستی آن و توصیه منابع تخصصی یا کارشناس حفظ نباتات انجام شود.
